Gaven, giften en vergiften: Brieven

Een afschuwelijk visioen brengt Elisa als ze vier jaar oud is naar de Tempel van de Maan, waar ze verborgen wordt gehouden voor de Romeinen. De hogepriesteres haat echter het kind vanaf het eerste ogenblik vanwege haar uitzonderlijke schoonheid. Ze doet er vervolgens alles aan om Elisa in niet meer dan een stille, gesluierde schim te veranderen. Tot de orakelen van het meisje de hogepriesteres jaren later de gelegenheid bieden de inmiddels achttien jaar oude Elisa uitgerekend naar de plaatselijke Romeinse gouverneur te sturen. Onderweg wordt het gezelschap echter onderschept door een Romeinse patrouille, onder leiding van de knappe centurion Torbé Aurelius Salugi. Tijdens een nieuw visioen voorziet Elisa echter de noodlottige uitbarsting van de Vesuvius en wordt ze naar Rome gebracht. Daar gebeurt iets wat de jonge vrouw niet had voorzien. De godin Venus claimt Elisa als haar dochter...

Lord George Gordon Byron (1788-1824) geldt als de verpersoonlijking van de romantische mythe. In de zesendertig stormachtige jaren van zijn leven leek de wereld niet om haar eigen as maar om de levensas van Byron te draaien. Byron beschouwde zijn leven als een noodlot en had zich voorgenomen niet te willen deugen. Hij verteerde zijn leven. Een autopsierapport kort na zijn dood vermeldde dat hij het beenderengestel had van een tachtigjarige. Byron schreef zoals hij leefde: rusteloos, in gedreven haast, achteloos geniaal. De brieven van Byron geven een schitterend beeld van zijn tijd. Uit deze ruime selectie uit de brieven en een vijftal onderbroken dagboeken krijgt de lezer de verrassende indruk dat Byrons proza gisteren geschreven is. Joop van Helmond heeft niet alleen door zijn keuze en vertaling, maar ook door zijn inleiding, nawoord, aantekeningen en beschrijvende bibliografie van deze uitgave een Byron par-lui-même gemaakt: strijdbaar, tegendraads, wanhopig, hyperactief op- velerle…

twee spiegels

Meer dan ooit schenen woorden mij uitgesloten, en toch zou de mogelijkheid zich dwingend van hen te bedienen, moeten bestaan. 1907, Salon d'Automne, Parijs. Rainer Maria Rilke staat voor Paul Cézannes schilderij Montagne Sainte-Victoire en weet: dit is kunst zoals zij bedoeld is. Zoals Cézanne vorm geeft aan het beeld, beseft Rilke, zo moet een schrijver vorm geven aan het woord. Een tegendraadse, moderne vorm van kunst die ons leert de dingen te zien zoals ze werkelijk zijn. In Brieven over Cézanne waagt Rilke zich op verbluffende wijze aan de opgave die hij zich in de Salon d'Automne heeft gesteld. Zijn woorden laten Cézannes schilderijen in hun volle, tegendraadse pracht zien en gunnen ons tegelijk een blik op de ware essentie van kunst.

Laurie Langenbach (1947-1984) was een veelzijdige persoonlijkheid: ze schreef over popmuziek en mode in bladen als Hitweek en Aloha, richtte de feministische beweging ‘Woman Power’ op en had relaties met Armand, de Griekse zanger Vangelis en de Amsterdamse ‘outsider’ Wally Tax. In 1977 debuteerde ze als schrijfster met Geheime liefde, waarin ze haar obsessie voor een onbekende ‘hij’ verwoordde. Die ‘hij’ bleek schaker Jan Timman te zijn. Met haar persoonlijke bekentenisliteratuur – nieuw in de jaren zeventig, de recensenten waren niet mild – had Laurie Langenbach een eigen stem. Door haar vroege dood heeft ze nooit kunnen aantonen of ze daadwerkelijk de Nederlandse Virginia Woolf kon worden, zoals Heere Heeresma haar ooit voorspelde.

Brieven aan Sebastian De vijfenzestigjarige Alphons leeft als een kluizenaar. Hij brengt zijn dagen door in zijn lievelingskamer op de eerste etage van zijn comfortabele herenhuis. Vanaf zijn antieke bureau bij het raam overziet hij het oude plein waaraan hij al vele jaren woont. Hij luistert elke dag naar de mis in b mineur van Johann Sebastian Bach; en hij schrijft brieven aan deze componist die hij met 'Sebastian' aanspreekt, en die hij zijn ‘vriend’ noemt. In zevenentwintig brieven – één voor elk deel van Bachs omvangrijke meesterwerk – schrijft Alphons over zijn liefde voor deze sacrale muziek en reflecteert hij op de eeuwenoude teksten van de katholieke mis. Hij haalt herinneringen op uit zijn voorbije gelukkige leven waarin vrouwen en kunst de hoofdrollen speelden. Ook vertelt hij dat hij, als niet-christen, op zoek is naar God ('...wat dat onbegrijpelijke woord ook mag betekenen.'). Hij schrijft hierover: ‘Ik verwacht niet dat ik aan het einde van deze lange